اهالی امروز در حال بارگذاری

پیروزی در مجادله: (1) قیاس توهین آمیز

ارسال شده در توسط ابوالفضل

دو سه سال پیش ترجمه کتابی با عنوان “چگونه در تمام مجادله‌ها پیروز شویم: استفاده و سوء‌استفاده از منطق” به من پیشنهاد شد. قرار بود نشر قطره این کار را دربیاورد. بخشی از کار را شروع کردم. اما متأسفانه مشکلات نشر آنقدر زیاد شد که یکی دو ماه بعد انتشارات به طور غیرمستقیم خواهان لغو قرارداد شد و من هم چون درگیری های دیگری داشتم، اعتراضی نکردم (شاید کمی هم خوشحال شدم!).
این کتاب فهرست الفبایی مغالطه هایی است که در حین بحث مرتکب می شویم. چون بعضی از قسمت ها را ترجمه کرده ام، سعی می کنم روی سایت بگذارم تا دست کم کار صورت گرفته بلااستفاده نمانده باشد. اولین قسمت مربوط به قیاس توهین آمیز است.

قیاس توهین‌آمیز

مغالطه قیاس توهین‌آمیز صورت بسیار خاصی از  استدلال ناظر به شخص است. در این مغالطه به‌جای توهین مستقیم به  طرف بحث، قیاسی ترتیب داده می‌شود که هدف از آن توهین و یا تمسخر طرف مقابل است. حریف و یا رفتارش با چیزی مقایسه می‌شود که مخاطب را به واکنشی نامطلوب نسبت به وی وا می‌دارد.

اسمیت پیشنهاد کرده که در تعطیلات به قایقرانی برویم، هر چند او در مورد قایقرانی همانقدر می‌داند که یک بادیه‌نشین که هرگز پا از محدوده سکونتش بیرون نگذاشته است.

(شاید لازم نباشد برای قایقرانی در تعطیلات اطلاعات چندانی هم داشت، ضمن اینکه اسمیت می‌تواند این کار را یاد بگیرد. نکته اینجا است که این مقایسه به عمد برای مسخره کردن او ترتیب داده شده است. )

این نوع قیاس حتی ممکن است از نظر نوع مقایسه صحیح باشد. در این صورت میزان مؤثر بودن آن بیشتر هم می‌شود، اما چیزی از نادرست بودن آن نمی‌کاهد، چون هدف از آن دخالت دادن مطلبی اضافی  و مفروض به منظور تأثیر‌گذاری بر قضاوت است.

اگر علم اذعان کند که هیچ چیزی یقینی وجود ندارد، در این صورت دانشمند هیچ فرقی با یک انسان بدوی ندارد که در جنگل زندگی می‌کند.

(این حرف درست است، اما هدف از این کار این است که مخاطب نسبت به دانشی معین تلقی مثبتی پیدا کند.)

این نوع مغالطه، مغالطه ظریفی است چون به ذهنیتی که مخاطب از تصویر کسب می‌کند، اتکا دارد. کسی که چنین مغالطه‌ای را مرتکب می‌شود ناچار نیست حرف نادرستی بزند، بلکه بر برداشت مخاطب تکیه می‌کند. قیاس توهین‌آمیز به این دلیل مغالطه است که مطلبی خارج از اصل موضوع بر استدلال تأثیر می‌گذارد.

ابوالفضل
abtavakolishandiz@gmail.com

8 دیدگاه برای “پیروزی در مجادله: (1) قیاس توهین آمیز”

    1. ن. کسرای گرامی، ممنون. گمان نمی کنم به سرانجام برسد، مگر اینکه اوضاع نشر (و البته احوالات کلی این کشور) به کلی دگرگون شود. به هر حال سعی می کنم قسمت های ترجمه شده را در سایت بگذارم. شاید به خودمان کمکی بکند.

  1. خوب خسنه نباشی از ترجمه و خیلی متاسف از اینکه چاپ نشده.
    دو مورد به نظرم رسید . در مغالطه اول بجای توهین مستقیم غیر مستقیم توهین می شه اما جمله :” اسمیت …. ” نمی شه رو در رو به خود آقای اسمیت گفت و ظاهرا یک جور بدگویی پشت سر اسمیته
    مورد دیگه اینکه فکر کنم بعضی وقت ها ( شاید تو ایران ) اگه این روش و بکار بگیریم نه تنها پیروز نمی شیم بلکه راهیه بیمارستان میشیم

    1. سلام،
      بله، همان طور که گفتی توهین غیرمستقیم است. اما نکته مهم این است که به هر حال این کار نوعی قیاس و استدلال است. یعنی برای اینکه حرفی را اثبات کنیم به توهین (چه مستقیم یا غیرمستقیم) علیه شخص متوسل شویم. و در واقع دلیل حرفمان تصویر ذهنی است که در برای مخاطب درست کرده ایم نه دلیلی عقلی.
      حرفت در مورد این که راهی بیمارستان می شویم هم جالب است. چون برداشت من از این حرف این است که ما در چنین مواردی اساساً وارد بحث نمی شویم و کلام را با مشت جواب می دهیم!

  2. چند وقتی است در خصوص تفکر انتقادی میخوانم. البته هنوز تازه شروع کرده ام ولی بخشی از مطالبی که در آن مباحث گفته میشود بسیار به انچه که موضوع این کتاب است شباهت دارد.وقتی مطلبی مانند نوشته شما یا موضوع تفکر انتقادی را میخوانم متوجه میشوم اینها مهارت های کلیدی هستند که ما در زندگی مان کم داریم. شاید خیلی به نظر فلسفی برسند ولی واقعا اینطور نیست، چیزی است که برای اندیشیدن، برای درست اندیشیدن به آن نیاز داریم.
    امیدوارم کم کم بقیه اش را بگذارید. منهم مطالبی که درخصوص تفکر انتقادی میخوانم از اینترنت و به انگلیسی است. اگر بتوانم جمع و جورش کنم شاید بتوانم در دو یا سه پست بگذارم.

    1. سلام، بله همان طور که گفتید اینها همگی روش های تفکر انتقادی هستند. به عبارت دیگر تفکر انتقادی در وهله اول می کوشد به مقومات فکر و استدلال کردن بپردازد و آن را منقح کند. یعنی همان کاری که کانت پرچمدار آن بود.
      سعی می کنم دست کم هفته ای یک از این بخش ها را بگذارم، خوشحال می شوم مطالب شما را هم بخوانم.

  3. دوستان بسیار خوشحالم که با تبدیل کردن وبلاگتان به سایت ،فعالیتتان هم زیاد وهم بسیار پربار شده است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *